Historia szpitala w Tworkach

W numerze 21. czasopisma WPR ukazała się pierwsza część cyklu artykułów opisujących historię szpitala tworkowskiego autorstwa Pawła Artomiuka.

Lot nad kukułczym gniazdem - historia szpitala tworkowskiego

Tworki były siódmym miejscem typowanym na szpital. Siódemka okazała się być szczęśliwa. Gdy członek Komitetu Budowy przyjechał obejrzeć zakupiony teren, zanotował: „Tworki leżą wśród moczarów, w nizinie rzeczki Pisy, czyli Mrowy, inaczej Utratą, a przez ludzi okolicy również Krzywdą zwanej. Działka pod szpital zakupiona przedstawia wydmę piaszczystą, otoczoną trzęsawiskami, spowitymi w czasie letnich wieczorów gęstą mgłą pełną wyziewów, wcale nie aromatycznych...”.

Nie pachniało...

Mimo tej niekorzystnej opinii sanitarnej, dwa lata później tj. w kwietniu 1888 zaczęto zwozić materiały budowlane pod szpital. Początek budowy szpitala datuje się na 17 lipca 1888 roku. Budowa trwa przeszło 3 lata. Poświęcenie i otwarcie szpitala następuje 27 listopada 1891 roku. W sumie licząc od 1881 roku, tj. od momentu gdy plan budowy nabrał realnych kształtów, pracowało nad nim aż 6 architektów, zwanych wówczas budowniczymi. I rzecz dość dziwna, aż trzech z nich zmarło w czasie pracy.

Szpital tworkowski to pierwszy szpital w Polsce o układzie pawilonowym. Największym ewenementem projektu było zastosowanie oświetlenia energetycznego: w budynkach o lampach żarowych natomiast na dziedzińcu - łukowych. Prąd czerpano z prądnic (szpital otrzymał ich aż trzy). Tworki były pierwszym w Polsce szpitalem oświetlonym elektrycznością, co budziło w tamtych czasach nie lada sensację.

Do wykonania portretów cara Aleksandra III i generała – gubernatora Josifa Hurko ściągnięto modnego warszawskiego malarza, Pantaleona Szyndlera. Portrety wyżej wymienionych dostojników zawisły w gmachu administracji, będącej w ów czas również salą konferencyjną szpitala.

Chardin, Szabasznikow i uratowany Piłsudski...

Pierwszym dyrektorem szpitala został Władimir Nikolajewicz Chardin (1891 - 1904 r.) - rosyjski psychiatra, noszący tytuł tajnego radcy dworu. W czasie przechodzenia ze Szpitala Dzieciątka Jezus do Tworek dyrektor Chardin zabrał ze sobą pracujące tam siostry zakonne, szarytki. Dyrektor objął szpital liczący 420 łóżek. Wygospodarował dodatkowo 300 łóżek, przerabiając na sale zbyt liczne korytarze i służbówki. Wygospodarował również specjalne separatki dla gwałtownych pacjentów o których budowniczowie zapomnieli.

Chardin otacza poszczególne pawilony ogródkami, sprowadza do okien specjalne szkło okrętowe (grube i bezpieczne). Przy pomocy pacjentów na jego polecenie zagospodarowano fermę, założono ogród warzywny, sad, postawiono szklarnie, a także wykopano stawy rybne.

Kariera Chardina w Tworkach kończy się wraz z donosem dr Rafała Radziwiłłowicza, który melduje władzom w Petersburgu o odkrytych przez siebie malwersacjach finansowych administracji. Po tym fakcie dyrektor Chardin zostaje nagle przeniesiony do małego szpitala w Wilejce.

Następnym dyrektorem zostaje Iwan Michajłowicz Szabasznikow (1904-1915 r.), doświadczony psychiatra rosyjski. W historię Polski Szabasznikow wszedł na stałe, będąc w 1900 r. biegłym psychiatrą w procesie Józefa Piłsudskiego. Uratował swą opinią przyszłego Marszałka Polski od ciężkiego więzienia, a być może i śmierci na stokach Cytadeli.

Personel w okresie Szabasznikowa liczy już 13 lekarzy. W 1904 r. zostaje zatrudniona pierwsza kobieta psychiatra: dr Wanda Wleklińska. Największą inwestycją budowlaną Szabasznikowa jest wybudowanie na terenie parku pięknej cerkwi prawosławnej (obecnie kościoła).

Tymczasem około 1910 roku w Tworkach pojawiają się pierwsi kryminaliści. Aby ich ulokować opróżnia się separatki. Pierwsze tworkowskie badania są zespołowe. W 1911 w sławnym wieloletnim procesie o zabójstwo, o które jest posądzony hr. Bohdan Ronikier, opinię o jego poczytalności wydaje aż 8 tworkowskich biegłych (zresztą jednomyślną).

Na Iwanie Szabasznikowie kończy się okres rosyjski Szpitala w Tworkach. Nie są to już to tak spokojne lata jakie miał Władimir Chardin. Nadciąga wojna...

Musieli uciekać...

Po wybuchu wojny zaczęto myśleć o ewakuacji chorych. Tymczasem zbliżał się front. Gdy Niemcy podeszli pod sam Pruszków, zgodnie z międzynarodowymi konwencjami na najwyższych kominach Tworek umieszczono białe chorągwie. Niemcy jednak nie szanowali konwencji. 13 października na teren szpitala zaczęły padać pociski. Wobec groźniej sytuacji w nocy z 14 na 15 października Szabasznikow zarządza ewakuację do Warszawy. Chorych ustawiono w kolumny, powiązane długimi sznurami z płócien. Szli całą noc, rankiem dotarli do pustego Więzienia Mokotowskiego. Gdy po trzech tygodniach armia niemiecka cofnęła się pod Skierniewice chorzy powrócili do Tworek. Oczekiwany rozkaz ewakuacji szpitala w głąb Rosji nadszedł na początku 1915 r. Ewakuacja trwała od 14 maja do 22 sierpnia. Wywieziono 648 chorych i 137 osób personelu.

Dyrektor Szabasznikow wyjechał z ostatnią partią sprzętu, który zajął pociąg liczący 20 wagonów. Chorych rozdzielono do szpitali w Moskwie, Tomsku, Winnicy, Połtawie, Orłowsku i Kazaniu. W chwili ewakuacji personel liczył 311 osób, z tego 46 wstąpiło do armii, 137 ewakuowano, a 128 pozostało w Tworkach. Po zakończeniu wojny prawie cały personel wrócił do kraju. Z wywiezionych chorych nie powrócił nikt. Nie powrócił również dyrektor Szabasznikow...

Opuszczony po ewakuacji teren szpitala na przełomie 1915/1916 zaczął się zaludniać. Na początku władze niemieckie urządziły w nim areszt dla kobiet uprawiających nierząd i Niemców przymusowo przysyłanych do pracy. Taki stan trwał do października 1916 r. W tym miesiącu bowiem zorganizowano kilka oddziałów psychiatrycznych.

W listopadzie 1918 r. Tworki przeszły pod zarząd nowo utworzonego Ministerstwa Zdrowia publicznego Rzeczypospolitej Polskiej. Na dyrektora Tworek został desygnowany dr Handelsman, z nieznanych jednak powodów odmówił przyjęcia stanowiska. Opiekował się jednak szpitalem aż do 15 maja 1919, tj. do dnia powołania na to stanowisko dyrektora szpitala w Warcie, Witolda Luniewskiego...

c.d.n.

Źródło: WPR0021

Mostek po remoncie

W połowie marca zakończyły się prace związane z naprawą mostka łączącego Tworki z Parkiem Potulickich.

Stare stalowe przęsło kładki zostało zachowane. Odbudowano natomiast lewy, uszkodzony brzeg Utraty oraz zabezpieczono go przed podcinaniem przez prąd rzeki. Dojścia do mostka wybrukowano. Po remoncie teren wokół mostka zyskał również nowe oświetlenie.

Straż Miejska na Tworkach

W dniu 14.03.2007 r. w budynku przy ulicy Partyzantów 26, miało miejsce otwarcie "punktu przyjęć interesantów" przez dzielnicowych pruszkowskiej Straży Miejskiej oraz dzielnicowych Komendy Powiatowej Policji w Pruszkowie.

Inicjatywa reaktywacji "punktu", była podjęta na wniosek mieszkańców osiedli Tworki i Malichy, którzy w swoich prośbach wnioskowali o powstanie takiego miejsca. Po pozytywnym zaopiniowaniu wniosków, podjęte zostały działania i ustalenia formy działalności "punktu".

W każdą II i IV środę miesiąca w godzinach 17.00-18.00 - ulica Partyzantów 26 dyżur będą pełnić funkcjonariusze-dzielnicowi Straży Miejskiej i Policji, którzy będą służyć mieszkańcom radą i pomocą oraz przyjmować - w zakresie swoich kompetencji i uprawnień - zgłoszenia nie wymagające natychmiastowej interwencji.

(www.strazmiejska.pruszkow.pl)

Mostek nad Utratą uszkodzony

Główna przeprawa pieszo-rowerowa z Tworek ku centrum Pruszkowa nieczynna. Wysoki poziom wód w rzece uszkodził jedną z podpór kładki.

Do awarii doszło po ostatnich opadach deszczu i nagłych roztopach. Podpory kładki nie były odpowiednio zabezpieczone. Nurt rzeki uszkodził jej lewy brzeg, podcinając jednocześnie grunt pod mini przyczółkiem. Przęsło mostku opadło wraz z podporą, lecz nie uległo uszkodzeniu. Niezabezpieczona konstrukcja grozi zawaleniem.

Przejście zamknięto. Termin rozpoczęcia remontu pozostaje nieznany. Do czasu zakończenia prac najbliższym miejscem, w którym można przedostać się na drugi brzeg rzeczki, będzie kładka przy wiadukcie kolejki WKD.

Wspólny bilet ZTM - WKD

Od 15 stycznia, wszyscy warszawiacy, a także mieszkańcy podwarszawskich miejscowości, którzy dojeżdżają do stolicy pociągami Warszawskiej Kolei Dojazdowej, będą mogli, na trasie Warszawa Śródmieście - Warszawa Salomea, podróżować składami WKD na podstawie ważnego biletu okresowego zakodowanego na Warszawskiej Karcie Miejskiej.

Podobnie jak w przypadku korzystania z pociągów Kolei Mazowieckich, pasażerowie nie będą musieli ponosić żadnych dodatkowych kosztów. W pociągach WKD honorowane będą wszystkie ulgi obowiązujące w warszawskiej komunikacji miejskiej, a także uprawnienia do bezpłatnych przejazdów. Kartę miejską będzie można także naładować w kasach WKD na stacjach: Śródmieście, Ochota i Warszawa Zachodnia.

(ZTM)

ABW zawiozła Bubla do psychiatry

Lider Polskiej Partii Narodowej Leszek Bubel został zatrzymany w Warszawie przez funkcjonariuszy ABW i przewieziony na jednorazowe badania psychiatryczne do szpitala w Tworkach.

Zatrzymanie ma związek ze śledztwem prowadzonym w Białymstoku, dotyczącym upowszechniania treści antysemickich i nawoływania do nienawiści na tle różnic narodowościowych w wydawanych przez Bubla pismach – poinformował rzecznik prasowy białostockiej prokuratury okręgowej, Adam Kozub. Podejrzanych jest siedem osób.

Rzeczniczka ABW Magdalena Stańczyk wyjaśniła, że śledztwo prowadzi Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego, a nadzoruje prokuratura w Białymstoku. Stańczyk dodała, że Leszek Bubel już dwukrotnie uchylał się od poddania badaniom psychiatrycznym. Również dziś próbował ich uniknąć, przez godzinę nie wpuszczając funkcjonuriuszy do swego mieszkania.

Według prokuratora, uchylanie się od badania zostało uznane za celowe.

W śledztwie badana jest m.in. prawna możliwość wyrejestrowania pism, w których były karalne treści, a także możliwość delegalizacji Polskiej Partii Narodowej.

(PAP)

Konferencja z okazji 115-lecia Szpitala w Tworkach

24 listopada 2006 odbyła się konferencja z okazji 115-lecia Szpitala Tworkowskiego.

Na jubileusz szpitala przybyły sławy psychiatrii z kraju i zagranicy. W programie imprezy znalazło się dwanaście wykładów dotyczących historii polskiej psychiatrii oraz najnowszych zagadnień z tej dziedziny. W programie znalazło się również wręczenie Naukowej Nagrody Tworkowskiej. Laureatką pierwszej edycji konkursu została doktor nauk medycznych Iwona Patejuk-Mazurek za pracę doktorską "Analiza stanu klinicznego a psychofizyczna ocena zaburzeń komunikacji i języka w schizofrenii paranoidalnej".

Ta nowa inicjatywa szpitala w Tworkach stawia sobie za cel promocję wybitnych osiągnięć naukowych polskich psychiatrów. Wraz z niedawną lokalizacją na terenie szpitala Kliniki Psychiatrii Akademii Medycznej w Warszawie, nagroda tworkowska wpisuje się w szerszy plan organizacji nowego obszaru działalności Szpitala, budowy ośrodka skupiającego środowiska lekarskie, naukowe oraz – przez działalność towarzystwa „Amici di Tworki” – artystyczne.